Bedrijfsoverdracht: Op tijd beginnen maakt het verschil

Geslaagde bedrijfsopvolging is belangrijk voor de economische dynamiek. Het zorgt ervoor dat relevante en succesvolle bedrijven kunnen blijven bestaan. Ook voor de financiële toekomst van overdragende ondernemers die voor hun pensioen vaak (deels) afhankelijk zijn van een overnamesom is een geslaagde overdracht cruciaal. Daartoe heeft vooral die ondernemer zelf de sleutel in handen. Wie op tijd begint, vergroot de kans op continuïteit en een goede prijs.

De komende jaren wisselen in Nederland veel bedrijven van eigenaar. Althans, als het aan de huidige ondernemers ligt. In een enquête van Ipsos I&O in opdracht van ABN Amro uit 2025 zegt 68% van de 519 ondervraagde eigenaren dat zij hun bedrijf nog maximaal 10 jaar willen leiden. Van deze groep is 22% nog niet bezig met opvolging. 20% zoekt al wel maar heeft nog geen opvolger gevonden.

Inconsistent beleid
In sommige sectoren is de opvolgingskloof heel concreet. Uit cijfers van het CBS (2020) blijkt dat 16.200 landbouwbedrijven met een ondernemer ouder dan 55 destijds geen bedrijfsopvolger hadden; het ging om bijna 60% van deze groep ondernemers. Gezien de toenemende onzekerheid en het inconsistente landbouwbeleid van de overheid zal dit percentage waarschijnlijk niet afgenomen zijn. Ook voor retail- en industriële bedrijven net als landbouw sectoren met relatief veel oudere ondernemers blijkt het vinden van een opvolger bovengemiddeld moeilijk.

Klassieke valkuilen
Ondernemers die hun bedrijf willen overdragen, krijgen te maken met de nodige uitdagingen. Daaronder drie klassieke valkuilen:

-Ondernemer-afhankelijkheid: Vaak is de vent of vrouw bepalend voor de tent en dus voor de economische waarde ervan. Veel ondernemers drukken een stevig stempel op hun bedrijf. Is daardoor minder ruimte voor initiatief van medewerkers en hangen omzet, relaties en kennis vooral aan één persoon, dan kan dat kopers terughoudend maken. De mate van "overdraagbaarheid" is waardebepalend.

-Onrealistische prijsverwachting: Veel ondernemers kijken vooral naar het huidige bedrijf dat opgebouwd is door vele jaren van bloed, zweet en tranen. Zij dragen hun levenswerk over en gaan uit van een dienovereenkomstige waarde. Kopers baseren hun prijs op toekomstige cashflow, risico's en overdraagbaarheid. Het gat tussen emotionele waarde en rationele waarde is vaak aanzienlijk. Dat zorgt voor een stroef overnameproces of zelfs voor het mislukken ervan.

-Financierbaarheid en risicoverdeling: De financierbaarheid is van invloed op de waarde en de voorwaarden waaronder een verkoop tot stand komt. Financiers willen zekerheid, terwijl toekomstige prestaties onzeker zijn. Zeker bij (kleinere) mkb-deals is bankfinanciering niet vanzelfsprekend. Earn-outs, uitgestelde betaling en verkopersleningen zijn een manier om toch tot een deal te komen. De overdragende partij draagt dan nog enige tijd risico.

Meerjarig programma
De KVK stelt dat een bedrijfsoverdracht gemiddeld vijf tot zeven jaar duurt. Een tijdige start is dus essentieel. Bedrijfsopvolging is geen project maar een proces, een meerjarig programma.

Hoe minder risico's en afhankelijkheden, hoe eenvoudiger de financiering en hoe sterker de onderhandelingspositie. Zorg er daarom voor dat het bedrijf overdraagbaar wordt als het gaat om processen, management, con-tracten en klanten. Breng de afhankelijkheid van de ondernemer zoveel mogelijk terug.

Plan B
Volgende stap is de analyse van kansrijke overdrachtskandidaten. Zijn er strategische kopers of kandidaten voor een management buy-in? Kunnen en willen medewerker(s) het bedrijf voortzetten via een management buy-out? Zet nooit alle kaarten op 1 optie. Streef naar een plan B als de droomkandidaat afhaakt.

Overnameplatforms als Brookz en Bedrijventekoop.nl vergemakkelijken de zoektocht naar een opvolger. Succes blijft echter onverminderd afhankelijk van de voorbereiding, een realistische prijs en goede procesregie.

Maatwerk
Een ondernemer krijgt meestal maar 1 keer in zijn loopbaan te maken met een overname. Daarom kan ondersteuning van een gespecialiseerde adviseur van grote waarde zijn. Die bewaakt de regie en helpt bij de waardering, posi-tionering, kopersselectie en onderhandelingen. Veelal spelen ook een accountant, fiscalist en notaris een rol bij het proces.

Daarbij is maatwerk het uitgangspunt. Een bakkerij met 3 medewerkers vereist een ander traject dan een dienstverlener met 60 fte. Los van de professionele kwaliteiten moet er een persoonlijke klik zijn tussen adviseur en ondernemer. Zeker omdat naast zakelijke ook emotionele aspecten een rol spelen.

Vergrijzing
ABN Amro stelt dat op dit moment bijna 13% van de ondernemers 65-plus is, tegenover 7% in 2010. De vergrijzing zorgt de komende jaren voor een toename van het aantal over te dragen bedrijven. Het is onwaar-schijnlijk dat de vraag dit tempo kan bijbenen. Dat zal aanzienlijke impact hebben op de economie door het verlies van kennis, banen en kapitaal.
 

BLIJFT HET IN DE FAMILIE?
Nederland telt zo'n 295.000 familiebedrijven (CBS, peildatum 1 januari 2024, ex zzp'ers). Uit onderzoek van Nyenrode, RSM en Van Lanschot Kempen blijkt dat bijna 30% in meer of mindere mate bezig is met eigendomsoverdracht. Die heeft een specifieke dynamiek. Zijn er familieleden die het bedrijf voort willen zetten? Ziet de ondernemer het ook zitten in deze potentiële opvolgers? En krijgt de volgende generatie genoeg ruimte van de voorgangers?

Fiscaal speelt bij familieondernemingen onder meer de gewijzigde bedrijfsopvolgingsregeling. De voortzettingseis om een beroep te kunnen doen op de gunstige voorwaarden van deze BOR is per 2025 aangepast van 3 naar 5 jaar.